آشنایی با سنت های ماه مبارک رمضان
افرادی که حاجتی دارند برای برآورده شدن آن نذر ختم انعام می کنند و برای این از کسی که در قرائت قرآن تبحر دارد دعوت می کنند ، سنت های ماه مبارک رمضان را در آکاا

گنجینه آداب و رسوم سرزمین اسطوره‌ها متاثر ازمحدودیت های کرونا ...

ثبت آداب و رسوم ماه مبارک رمضان در فهرست میراث معنوی کشور، نشان از اهمیت این فرهنگ در میان ایرانیان دارد که هر کدام به نوعی و با توجه به خاستگاه اعتقادی و آیینی خود این روزها را گرامی می‌دارند.

آیین و رسوم مازندرانی‌ها در ماه رمضان

 در هر گوشه از ایران عزیزمان این ماه با آداب ویژه ای همراه است؛ مراسمی کهن که ریشه در فرهنگ هر دیار دارند و رنگ و بویی خاص به این میهمانی می بخشند. برای لمس این حال و هوا و سهیم شدن در لحظه های شیرین این ماه، سفری متفاوت برای تان در نظر گرفته ایم. می خواهیم سری به گوشه و کنار این مرز و بوم بزنیم و ببینیم میهمانی رمضان در نقاط مختلف کشورمان چگونه برگزار می شود. هر یک از شهرها و روستاهای ایران آداب و رسوم خاصی در رمضان دارند و ما در این مقاله از مجموعه مقالات آکا,  تنها تعدادی از آنها را معرفی می کنیم. با ما همراه باشید.

 

1-رمضان، ماه آشتی کنان ترکمن‌ها

ترکمن‌های ایران به لحاظ کثرت آداب و رسوم در زندگی روزمره، دارای فرهنگی بسیار غنی هستند. این مردم به‌دلیل داشتن پیشینه فرهنگی بسیار قدیمی، تقریبا برای هر مناسبتی، مراسم خاصی دارند که یکی از این مناسبت‌ها، ماه مبارک رمضان است. فرارسیدن این ماه سبب خوشحالی هر ترکمنی می‌شود.

آنها در این ماه از مرد و زن و پیر و جوان با شور و شعفی بسیار، غیر از به جای آوردن فرایض، در تمامی مراسمی که ویژه این ماه برگزار می‌شود، شرکت می‌کنند. در بسیاری از مناطق ترکمن نشین، رسم است که زنان و دختران ترکمن آخرین جمعه قبل از حلول ماه رمضان، به شکل دسته جمعی، مسجد محل خود را نظافت کنند. برخی از خانواده‌ها نیز سجاده‌هایی از جنس قالیچه و نمد را که به آن نماز لیق می‌گویند، به مسجد محل خود اهدا می‌کنند.

رویت هلال ماه رمضان نیز در میان ترکمن‌ها با هیجان خاصی همراه است. یکی دیگر از سنت‌های حسنه ترکمن‌ها پیش از آغاز ماه مبارک رمضان برگزاری مراسم آشتی کنان است؛ به این ترتیب که ریش سفیدان هر محله که به آنها یاش اولی می‌گویند بنا به ابتکار خود، افرادی را که با هم کدورت دارند، بدون اطلاع از همدیگر برای صرف چای به خانه دعوت می‌کنند و آنها را با هم آشتی می‌دهند. در طول ماه مبارک رمضان، مساجد ترکمن‌ها پر از ازدحام است و حال وهوای خاصی دارد.

يا رمضان' و ديگر آيين هاي تركمن هاي خراسان شمالي - ایرنا

2- دُم دُم سحری و آبی بنوش | بوشهر

در استان بوشهر، ماه رمضان با نوای دُم دُم سحری حال و هوایی دیگر پیدا می کند. در قدیم که خبری از ساعت زنگ دار، تلفن همراه و رادیو و تلویزیون نبود نوای دَمام در کوی و برزن می پیچید و روزه داران را از رسیدن سحر مطلع می کرد. دُم دُم سحری به معنای دَمِ سحر است. به طور معمول سه تا چهار نفر در زمان سحر به صورت گروهی در کوچه ها به راه می افتادند و با خواندن شعرهایی در وصف ماه رمضان مردم را بیدار می کردند.

در قدیم آواز دم دم سحری بدون ساز اجرا می شد و چون همه منازل درهای چوبی داشتند مردم را با در زدن بیدار می کردند. بعدها دمام به عنوان یکی از آلات موسیقی سنتی به این آیین افزوده شد.

نوایی که در این آیین به گوش می رسد شامل چنین عباراتی است:

محمد یا رسول الله، علیاً یا ولی الله، السلام السلام یا شهر رمضان یا شهر صیام علیک السلام، هذا شهر المغفره یا شهر مبروک علیک السلام، آمنک الله بالله اَسکنک الله جنه، رحیم الله لدنهُ، جمیعاً النّار و العذاب، عبادالله ذکرالله یرحم کم الله، لا اله الا الله، یاایها المومنون، یا ایها المسلمون...

علاوه بر این عبارت های عربی، شعر فارسی نیز خوانده می شود:

خداوندا تو ستاری، همه خوابند تو بیداری، به حق خود که بیداری، همه عالم نگه داری.

شعرهای این آیین در هر شب تکرار می شوند؛ اما در شب های اول با عبارت السلام یا شهر رمضان همراه است و در شب آخر به جای همه سلام ها، الوداع خوانده می شود تا آداب خداحافظی با ماه رمضان را به جای آورند. 

ریتم دمام نیز به صورت سه ضربی است و به صورت بداهه با نوای خواننده نواخته می شود. نوازندگان این نوع موسیقی از یک ساعت و نیم قبل از اذان صبح کار خود را در کوچه ها آغاز می کنند و صدای شان 10 تا 15 دقیقه قبل از اذان هم به گوش می رسد.

نوازندگان، سحری خود را قبل از نواختن دم دم سحری نوش جان می کنند و در چند دقیقه مانده به اذان آب یا نوشیدنی می نوشند تا تشنگی امان شان را نبرد.

امروزه آوای دم دم سحری تنها از برخی محله های قدیمی شهر بوشهر از جمله محله دهدشتی، کوتی، بهبهانی، شنبدی، جبری و ... به گوش می رسد.

نوای "آبی بنوش" نیز قبل از اذان صبح در برخی کوچه ها شنیده می شود:

آبی بنوش لعنت حق بر یزید کن، جان را فدای مرقد شاه شهید کن، آبی بنوش تشنه لبان را بیاد کن، لعنت به شمر و خولی و ابن زیاد کن.

دلیل خواندن آبی بنوش این است که بوشهر آب و هوای گرم دارد و تشنگی، روزه داران را آزار می دهد. این نوا یکی از سنت های قدیمی به شمار می رود که در شهرهای شمالی استان بوشهر به خصوص بندر ریگ رواج داشته است.

دم دم سحری | Photo by : Unknown

دم دم سحری | Photo by : Unknown

دم دم سحری | Photo by : Unknown

دم دم سحری | Photo by : Unknown

3-دوخت کیسه برکت در همدان

قدمت سنت‌های ویژه ماه‌مبارک رمضان در همدان به تاریخ اسلام برمی گردد و با وجود گذشت سالیان متمادی، بسیاری از این سنت‌ها همچنان پابرجاست.

یکی از سنت‌های قدیمی این ماه در همدان، مراسم کیسه برکت در روز ٢٧رمضان است؛ در این روز، زنان روزه دار هنگام رفتن به مسجد و اقامه نمازظهر به همراه خود پارچه و نخ و سوزن می‌برند و در بین دو نماز ظهر و عصر با استفاده از این وسیله‌ها به کار دوختن یک یا چند کیسه برکت مشغول می‌شوند.

به اعتقاد مردم همدان هر فردی که داخل این کیسه پول بریزد، خداوند به وی مال و دارایی زیاد می‌بخشد. از دیگر آداب مخصوص این ماه در همدان، آیین توزیع آجیل مشکل گشا به هنگام افطار به قصد نیت و طلب حاجت است. یکی دیگر از رسوم مردم همدان در ماه مبارک رمضان جمع‌آوری خرده‌های نان سفره افطاری است.

4- حنابران | چهار محال و بختیاری

حنابران یا حنای مراد یکی از سنت های کمتر شناخته شده ماه رمضان است که قدمت آن به بیش از یک قرن پیش می رسد و هنوز هم در برخی امامزاده ها و در میان زنان استان چهار محال و بختیاری رواج دارد. زنان از ظهر بیست و هفتم ماه مبارک رمضان در امامزادگان حلیمه و حکیمه خاتون شهرکرد گرد هم می آیند و رسم حنابران را به جای می آورند. روز بیست و هفتم ماه رمضان روز قصاص ابن ملجم مرادی -قاتل امام اول شیعیان- است و اهمیت زیادی نزد مردم دارد. 

زنان در این مراسم ظرف حنا را در صحن امامزاده می گردانند. هر یک از آنها یک قاشق از حنای خشک را در ظرف خود می ریزد و از ظرف حنای خود به دیگران هم می دهد. آنها مرادشان را از خدا می خواهند و سپس ظرف حنا را به خانه می برند. 

ظرف حنای خشک تا روز عید سعید فطر در خانه می ماند و در این روز پس از مخلوط کردن با آب یا گلاب آن را بر کف دستان خود می گذارند.

امامزادگان حلیمه و حکیمه | Photo by : Unknown

5- پیراهن و لقمه مراد | یزد

پیراهن مراد نام آیین کهنی است که به آن کیسه دوزی نیز می گویند و برای شفای بیماران و توسط زنان در یزد انجام می شود. آنها در روز 27 ماه مبارک رمضان از 7 سید پول می گیرند و با آن پارچه ای می خرند تا کیسه دوزی را آغاز کنند. این رسم در مساجد مختلف استان یزد برگزار می شود و مسجد امیرچخماق یکی از میزبانان اصلی آن است.

طبخ نان مراد هم در روز 27 ماه مبارک رمضان انجام می‌شود. پول آرد نان باید از 7 سید و یا 5 نفر از مومنین که نام پنج تن آل عبا را دارند دریافت شود. این نان را در ابعاد کوچک و لقمه‌ای می پزند.

کیسه دوزی | Photo by : Mansoureh Ghelichi

 

کیسه دوزی | Photo by : Mansoureh Ghelichi

 

کیسه دوزی | Photo by : Unknownکیسه دوزی | Photo by : Unknown

6- نماز تراویح | سیستان و بلوچستان

نماز تراویح، نمازی مخصوص اهل سنت است که در سیستان و بلوچستان از اول تا آخر ماه رمضان هر شب بعد از نماز عشا برپا می شود. 

تعداد رکعت های این نماز فرد است؛ اما میزان ثابتی ندارد. برخی آن را در 11 رکعت، برخی 23 رکعت و برخی نیز بیشتر یا کمتر، اقامه می کنند. این نماز هم به صورت فردی و هم به صورت جماعت خوانده می شود.

در این نماز پس از هر 2 رکعت، سلام می دهند و پس از هر 4 رکعت نوبت به استراحت (ترویحه) می رسد. ترویحه، وقفه کوتاهی است که با خواندن دعا یا ذکر همراه می شود.

نماز تراویح | Photo by : Majmood Mirbozorg

Majmood Mirbozorg 

نماز تراویح | Photo by : Majmood Mirbozorg

7- روزوالون | فارس

در استان فارس حال و هوای ماه رمضان بر تازه عروس و دامادها نیز تاثیر می گذارد و آنها باید آماده برگزاری رسم روزوالون شوند. خانواده تازه داماد به بازار می روند و از انواع شیرینی ها و خوشمزه های این ماه تهیه می کنند. این خوراکی ها باید به زیباترین شکل در سینی های مخصوص چیده شوند و طی مراسمی به در خانه عروس خانم برسند. انواع شیرینی، نبات، نقل و افطاری در این سینی ها جای می گیرند. بد نیست بدانید که مردم استان فارس با انواع عرقیات گرم مثل گل گاوزبان، طارونه، نسترن، بهار نارنج، گلاب و یا شیر و خرما روزه خود را باز می کنند و انواع نان، رنگینک و زولبیا بامیه شیرازی نیز بر سر سفره افطاری آنها وجود دارد. قنبر پلو، کلم پلو و کوفته هلو نیز از غذاهای ویژه این ماه به شمار می روند.

سینی افطار | Photo by : Unknown

8- نخل گردانی | اصفهان

از آیین های قابل توجه استان اصفهان در ماه مبارک رمضان، آیین نخل‌گردانی است که از گذشته رواج داشته است؛ اما امروزه به تعدادی از روستاها در اطراف کاشان محدود می شود. مردم در شب 21 ماه رمضان و به نشانه عزاداری در شهادت امام اول شیعیان، نخل گردانی را انجام می دهند و به عزاداری می پردازند. نخل تابوت چوبی بزرگی است که نمادی از سوگواری در برخی مناطق ایران به شمار می رود و در ایام خاص آن را بر حمل می کنند و در شهر و روستا می گردانند.

نخل گردانی | Photo by : Unknown

9- کاسم سا | لرستان

در استان لرستان رمضان با آیین کاسم سا همراه است که سفره های سحری و افطاری را رنگی دیگر می بخشد. این سنت بسیار ساده است و شامل شریک کردن دیگران در سفره سحری و افطاری می شود. هر کس داشته های سفره خود را با همسایه و دوستان و آشنایان به اشتراک می گذارد و برکت خانه اش را تقدیم آنها می کند. این رسم امروزه کمرنگ تر از گذشته رواج دارد؛ اما هنوز هم بسیاری از مردم به آن پایبندند.

مردم در شب 21 ماه رمضان نیز حلوای نذری طبخ می کنند؛ بخشی از این حلوا متعلق به همسایه است، بخشی دیگر را بر سر سفره سحری می گذارند و مابقی را در روز عید فطر مصرف می کنند.

نذری دادن بین لرستانی ها در این ماه آن قدر رواج دارد که کمتر نیازمندی از آن بی نصیب می ماند. از جمله خوراکی های این ماه چزنک رغو -یک نوع فطیر نازک و روغنی- است. سغدو نیز از غذاهای این ماه به شمار می رود؛ برنج مخصوصی که با آلو مخلوط و در درون شکمبه گوسفند پخته می شود.

آبگوشت، شومی کوو (شامی کوکو)، نان برساق، سمنو، انواع آش‌، ش‍ل‍ه‌ زرد، ف‍رن‍‍ی، ح‍ل‍و‌ا و ش‍ی‍رب‍رنج‌ نیز از جمله اجزای سفره ها در این ماه هستند و در اختیار همسایگان نیز قرار می گیرند.

ماه رمضان | Photo by : Unknown

سغدو | Photo by : Unknown

10- کبارخوانی | آذربایجان غربی

در برخی شهرهای آذربایجان غربی حدود یک و نیم ساعت پیش از اذان صبح، ماموستاها -روحانیان اهل سنت- به پشت بام مساجد می روند و کبارخوانی را آغاز می کنند تا مردم را برای سحری خوردن بیدار کنند.

کبارخوانی در شان پیامبر اسلام و بزرگی ماه مبارک رمضان خوانده می شود و در گذشته های دور مردم به هنگام سحر با صدای کبارخوان بیدار می شدند. صدای کبارخوانی گاه تا نیم ساعت به گوش می رسد و سپس قطع می شود. بعد از سحری خوردن و یک ساعت پس از کبارخوانی اول کبار مجددی خوانده می شود. کبار دوم اعلانی برای دست کشیدن از غذاخوردن و آماده شدن برای نماز صبح به شمار می رود. پس از کبارخوانی دوم به فاصله 5 تا 10 دقیقه نماز صبح از بلندگوی مساجد به گوش می رسد و روزه داران برای اقامه نماز آماده می شوند.

ماه رمضان | Photo by : Azhari Yusof

 

11- تهیه قوتو | کرمان

در استان کرمان مردم با تهیه قاووت یا به لهجه کرمانی ها قُوَتو به استقبال ماه رمضان می روند. قدمت این سنت دیرینه به قرن هفتم هجری باز می‌ گردد و اهمیت زیادی نزد کرمانی ها دارد.

قوتو یکی از خوراکی های قدیمی کرمان است که بر اساس گفته های مردم خوردن آن مقاومت بدن را در برابر گرسنگی افزایش می دهد. تمام مواد مورد استفاده برای تهیه قوتو ریشه گیاهی دارد و در طبیعت کرمان یافت می شود که عبارتند از: هل باد و هل رسمی، سیاه دانه، تخم گشنیز، بذر کتان، کنجد، تخمه آفتابگردان، روپاس، شاهدانه، فلفل سیاه، دارچین، روناس، تخم کاهو، جو، رازیانه، موردانه، قهوه تاج، زیره سیاه کوه، بادیان، بادام، پسته و مرزنجوش و ...

کرمانی ها چندین نوع قوتو شامل مخلوط، پسته ای، نارگیلی، نخودی، چهل گیاه و ... تهیه می کنند؛ اما در ماه رمضان قوتوی چهل گیاه بازار داغ تری دارد. برخی از مردم این پودر را با زرده تخم مرغ و شیر مخلوط می کنند و می خورند تا توان شان افزایش یابد. کرمانی ها در مراسم شب های قدر نیز قوتو به همراه دارند تا توان شب زنده داری خود را بالا ببرند. حتا گاهی قوتو را به عنوان نذری نیز پخش می کنند. 

12-کلیدزنی کرمانی‌ها در شب‌های قدر

مردم کرمان نیز در ماه مبارک رمضان آداب و رسوم ویژه‌ای را دنبال می‌کنند و در تزکیه نفس و انجام عبادات و فرایض مقدس این ماه مقید هستند. مردم کرمان سعی می‌کنند هرگونه جشن و مراسمی را که تدارک دیده‌اند قبل از حلول ماه مبارک رمضان در ماه شعبان برگزار کنند.

در قدیم، اوایل ماه مبارک رمضان در بین خانم‌ها به‌ویژه زنان سالخورده رسم بود به خاطر خواصی که در قهوه وجود دارد، پس از حل کردن آن در آب، آن را به پیشانی خود می‌مالیدند.

در کرمان بزرگ‌ترها با دادن سرروزه‌ای به دختران و پسران که نوعی هدیه و کادوی مناسب بود، بچه‌هایی را که به سن تکلیف می‌رسیدند، به انجام فریضه روزه داری ترغیب می‌کردند. یکی دیگر از رسوم ماه رمضان در برخی مناطق استان کرمان خواندن ا…رمضونی پسران و کلیدزنی دختران در شب‌های قدر است.

قوتو | Photo by : Unknown

13- مرحبا و الوداع | کردستان

ماه رمضان که از راه می‌رسد در گوشه و کنار کردستان ندای گوش نوازی شنیده می شود که حال و هوای خاصی به این ماه می بخشد. مرحبا مرحبا شهر الرمضان نوایی است که با آهنگی خاص خوانده می شود و در کوی و برزن طنین می اندازد. پس از مشاهده هلال ماه رمضان و تا 15 روز اول ماه رمضان، قبل از اذان عشا، موذن به پشت بام مسجد می رود و این نوا را سر می دهد:

مرحبا مرحبا یا شهر رمضان، مرحبا مرحبا یا شهر تسبیح و التهلیل و تلاوت القران مرحبا، مرحبا مرحبا یا شهر الخیر و البرکت و الاحسان مرحبا. 

با پایان نیمه اول ماه مبارک رمضان الوداع به جای مرحبا خوانده می شود تا مردم خود را برای وداع با این ماه آماده سازند.

ماه رمضان | Photo by : Unknown

سخن آخر

ماه رمضان که می آید، همه آماده استفاده از لحظه لحظه آن می شوند و از میهمانی خدا لذت می برند. با هم به بخش هایی از ایران عزیزمان سر زدیم تا شکوه این ماه را در شهرها و روستاها شاهد باشیم. اینها تنها بخشی از مراسم متعددی است که در گوشه و کنار کشورمان برگزار می شوند. اگر سنت دیگری را می شناسید آن را با ما و دیگر دوستان کارناوالی به اشتراک بگذارید.

 

منبع : بخش اطلاعات عمومی آکاایران
برچسب :

آکاالکتریک تولید کننده انواع سطل زباله و سبزی خرد کن