آشنایی با هنر نساجی در استان یزد
   آشنایی با هنر نساجی در استان یزد   چگونگی وضعیت کارگاههای نساجی صنعت نساجی به عنوان یک صنعت اصیل و سنتی است که سابقه بس طولان

آکاایران: آشنایی با هنر نساجی در استان یزد

آکاایران:  

 آشنایی با هنر نساجی در استان یزد

_ چگونگی وضعیت کارگاههای نساجی:
صنعت نساجی به عنوان یک صنعت اصیل و سنتی است که سابقه بس طولانی در استان یزد دارد . این صنعت در این منطقه علاوه بر تاریخچه طولانی، پیشرفت و ترقی بسیار شایان توجهی نموده و به یقین می توان ادعا نمود میزان رشد و توسعه آن چشمگیر بوده است. یکی از علل این پیشرفت در این منطقه را می توان وجود راه ابریشم که یکی از رگهای اصلی اقتصادی مملکت بوده است، دانست.

 

بنابراین راه ترقی این صنعت و علاقمند شدن افراد به آنرا همین عامل باید به حساب آورد.
این فکر ازابتدا به صورتی بسیار ساده و با تهیه دستگاههای خیلی مختصر انجام پذیرفت دستگاههای بافندگی اولیه را اکثرا زنها به عنوان تنوع شغلی خانه داری اعمال می نمودند.

 

بر اثر رونق روزافزون به تدریج بعد اقتصادی آن مورد توجه قرار گرفت و جاذب نه تنها زنان خانواده، بلکه مردان واقع شد و به همین واسطه فکر تکمیل نمودن دستگاه در اذعان عمومی به وجود آمد.

 

الف) کارگاههای بافندگی کوچک:
این کارگاهها که مرحله ای بعد از بافندگی دستی است، توسط مردان به مرحله اجراء در می آید. در محلات قدیمی نشین یزد از قدیم الایام صدای چرخش دستگاههای نساجی که مردم یزد آنرا شعربافی می نامند طنین انداز بوده، امروز هم هنوز قطع نشد ه است. این دستگاهها که نسبت به دستگاههای اولیه تکمیل تر شده به دستگاههای ماکوپران معرف است و امروزه جای خود را به دستگاههایی داده است که به وسیله برق کار می کند.

 

این صنعت تا قبل از پیروزی انقلاب در زمره صنوفی نبوده اندکه اقتصاد آنها مورد توجه دولت باشد. صنعتگران این هنر – صنعت مواد اولیه خود را از بازار تهیه نموده و کار تولید خود را به هر میزان و هرکیفیت که مایل بود ه اند ادامه می دادند که بعدا” تحت پوشش شرکت تعاونی به عنوان ” واحدهای بافندگی” مشغول به فعالیت هستند.

 

مواد اولیه دستگاههای نساجی در سابق به علت عدم گسترش جمعیت از محل به وسیله کشت پنبه و یا پشم گوسفند و کرک شتر در محل تهیه می شد. ولی بر اثر پیشرفت تکنیک و گسترش جمعیت و پیدایش الیاف مصنوعی که آن هم یکی از واردات مملکت است مواد اولیه مصرفی تغییر کرده، این طبقه نساجی شعربافی سالیانه حدود 53 میلیون متر انواع پارچه های نخی از قبیل متقال نخی، متقال سفید، جیم مشکی، پارچه های پیراهنی و پیژامه و تولید چادر شب، دستمالهای نخی و ابریشمی و روکش از جمله دیگر تولیدات این شعربافیها می باشد.

 

ب)پراکندگی کارگاههای شعربافی:
چگونگی استقرا اینگونه کارگاهها، یکی از اساسی ترین و مهمترین تزاحم شهروندان یزد محسوب می گردد. زیرا در محلات قدیمی به خصوص سمت شمال شهرو در هر گوشه صدای دستگاه بافندگی به گوش می رسد.
این کارگاهها را می توان به دو گونه تقسیم نمود.
1) کارگاههای بافندگی بیرون از منزل که جنبه تولیدی غیر خانگی دارد.
2) کارگاههای بافندگی داخل منازل که جنبه تولیدی خانگی دارد.

 

د) دستگاههای بافندگی:
مختصات دستگاه بافندگی دستی:
دستگاههای سنتی عموما چوبی و اندازه های آن برای بافت منسوجات مختلف ،متفاوت است. هر چه عرض دستگاه بیشتر باشد به همان نسبت عرض پارچه تولیدی آن زیادترخواهد بود . عرض دستگاههای سنتی با یکدیگر متفاوت و معمولا از 150 تا 250 سانتی متر متغیر می باشد.
هر دستگاه شامل قسمتهای زیر می باشد
1- پدال 2- نورد 3- شانه 4- وردها
5- میل میلک ها 6- ماسوره دان 7- ساز 8- جعبه ماسوره
9- تارها 10- قلبک 11- عمامه 12- کیسه شن یا خاک
13- ماکو 14- گرت 15- متید 16- دفتین یا دفر

 

1- پدال یا به اصطلاح بافندگان یزد «پوشال»:
تخته ای است که با زنجیر یا نخ به وردها متصل شده و با فشار پای بافنده وردها را به بالا و پایین برده و دهانه کار را ایجاد می نماید.

 

2- نورد:
وسیله ای است استوانه یی شکل که در قسمت تحتانی دستگاه بافندگی قرار داشته و پارچه ی بافته شده بدور آن پیچیده میشود.

 

3- شانه:
هر دستگاه مجهز به شانه ایی است دندانه وار که طول آن اندکی بیش از عرض پارچه و کارش کنترل و یکنواخت نمودن عرض پارچه و استحکام بخشیدن به درگیریهای تار و پود است.

 

نمره های شانه بستگی به تراکم نخهای تار در پارچه داشته و معمولا هر بافنده شانه های متعددی با نمرات مختلف در اختیار دارد. شانه ها ، نئی و فلزی است . ولی امروزه از شانه های فلزی با استانداردهای مشخص استفاده می شود.

 

4- وردها:
وردها قسمت مهمی از دستگاه بافندگی را تشکیل می دهد و کارش طبقه بندی کردن تارها است و در ایجاد دهانه کار و نقش طرح سهم عمده ای دارند. تعداد وردهای هر دستگاه بر حسب تولید و عرض آن متغیر است. دستگاههای بافندگی رایج عموما 2 وردی یا 4 وردی است.

 

5- میل میلکها:
قسمتهای فلزی باریک و میله ئی شکل هستند که دروسط آنها سوراخی تعبیه شده و به تعداد لازم به صورت عمودی در داخل ورد قرار می گیرد سوراخ میان میلکها جهت عبور نخ های تار به کار می رود وبه نسبت طرح پارچه معمولا از هر سوراخ یک نخ عبور نموده و یا از روزنه های خاص نخ عبورداده می شود.

 

6- ساز:
ابزاری است چوبی و قرقره مانند که میله ای به آن متصل و برای سهولت بافندگی نخ از شیار آن عبور می کند.

 

7- ماکو:
وسیله ای است که ماسوره در داخل آن قرار گرفته و در عرض دستگاه به صورت رفت و برگشت از میان دهانه تارها حرکت نموده و باعث قرار دادن پود به داخل تارها می شود.

 

8-متید:
وسیله ای است گیره مانند که طول آن معادل عرض پارچه که به دو سرآن سوزن تعبیه شده و به دو لبه پارچه فرو رفته وعرض آن را ثابت نگه می دارد.

 

9- دفتین یا دفر:
وسیله ای است که شانه بافندگی در داخل آن قرار گرفته و به وسیله آن به قسمتهای لبه پارچه ضربه زده تا درگیرهای تار و پود آن محکم و ثابت شود.

 

10- ورت یا گرت:
ابزاری است که از مخلوط شدن تارها جلوگیری و تارها را به شانه هدایت می کند.

 

 

 

منبع :

منبع : بخش اطلاعات عمومی آکاایران
برچسب :