هنر شعر بافی و تولیدات آن در یزد
به مجموع مشاغل نساجي سنتي يزد از قبيل دارايي بافي ـ احرامي‌بافي ـ‌ ترمه بافي بافت دستمالهاي سنتي و شال و غيره را كه به وسيله دستگاه سنتي بافندگي بافته مي‌شود در

شعربافی

به‌طورکلی ایرانیان نساج‌های زبردستی بوده‌اند که در طول تاریخ این امر ثابت‌شده است که صنعت پارچه‌بافی و نساجی در ایران از قدمت و اعتبار زیادی برخوردار بوده است. یکی از نامدارترین شهرها درزمینهٔ نساجی و پارچه‌بافی شهر یزد است که آوازه و شهرت نساجان این شهر شهرت جهانی دارد. متأسفانه در عصر حاضر پارچه‌های چینی و ترک کمر به قتل این صنعت بسته‌اند چراکه ما بدون تفکر و اندیشیدن به عواقب مخرب صنایع‌دستی خود اقدام به خرید این‌گونه پارچه‌ها و پوشاک بی‌کیفیت وارداتی می‌کنیم. ما بدون توجه به کیفیت و اصالت پارچه‌های سنتی ایرانی و با توجه به ظواهر و تبلیغات غلط‌انداز شرکت‌های خارجی در قتل این سنت پر ریشه با بیگانگان و سودجویان وارد یک جبهه می‌شویم و ناخواسته ارزش این صنعت ایرانی را پایین می‌آوریم.

در یزد به مجموع مشاغل نساجی سنتی یزد از قبیل دارایی بافی، احرامی‌بافی، ترمه بافی و بافت دستمال‌های سنتی و شال که به وسیله دستگاه سنتی بافندگی بافته می‌شود، شعربافی اطلاق می‌شود و اگر امروز شهر یزد را به خاطر خانه‌های خشت و گلی و بادگیرهای زیبایش می‌شناسند، قطعاً در گذشته این دیار را به خاطر پارچه‌های زیبا و فاخرش می‌شناختند.

به طور سنتی ایرانیان نساج‌های خیلی زیردستی بوده و در طول تاریخ صنعت پارچه‌ بافی و نساجی در ایران از اعتبار زیادی برخورد بوده است. هرچند امروزه پارچه‌های و پوشاک‌های چینی و ترکیه و خارجی کمر به قتل این سنت پرریشه ایرانی بسته‌اند اما انواع و اقسام پارچه‌های سنتی و اصیل گواهی بر کیفیت و برتری این صنعت ایرانی می‌دهد. زری‌بافی، شعر‌بافی، ترمه بافی، قناویز و شمدبافی و… گواهی بر اصالت این صنعت در ایران‌اند.

در این بین شعربافی هم از پیشینه خیلی زیادی برخورددار است و امروزه هنوز در شهرهای کاشان و یزد می‌توان این پارچه‌های زیبا و پر ربشه را به عنوان سوغاتی خریداری کرد.

شعر و شعربافی چیست؟

پیشینه شعربافی یا به قولی بعضی از قدیمی‌ها شربافی به قرون‌ ابتدایی ورود اسلام به ایران باز می‌گردد و البته از حدود ۳۵۰ سال پیش دستگاه‌های شعربافی هم روایج بیشتری یافت.

شعربافی

از نظر لغوی شَعر یعنی موی انسان و حیوان و در نساجی به پارچه‌‌ای گفته می‌شود که با پشم یا موی حیوان ریسندگی می‌شود. دستگاه ریسندگی این پارچه را هم «دستگاه بافندگی چهاروردی» نام دارد. البته در گذشته کار با دستگاه‌ها چهاروردی خیلی سخت بوده تا اینکه در حدود ۵۰ – ۶۰ سال پیش جوانی به نام حبیب الله خاتم تغییراتی در آن ایجاد و با اضافه کردن قطعه‌ای به نام چَک، کار با دستگاه را فوق‌العاده آسان کرد.

شعربافی (۱)

شعر پارچه‌ای ساده است و معمولا یا بدون نقش و نگارهای یا فقط طرح‌های راه‌ راه است.

شعر ساده بیشتر برای لباس‌های زنانه و در رنگ‌های گرم مانند زرشکی، قرمز، بنفش یا حتی زرد، سبز و مشکی و گاهی با نقش گل تولید می‌شود و شعر میله‌ای در رنگ‌های سفید و سیاه برای لباس‌های مردانه تولید می‌شود.

معمولا پارچه شعر در ابعاد ۲ متر در ۱٫۵ متر بافته می‌شود و همیشه اسم بافنده هم در سر و ته برای نشان دادن اصالت پارچه آورده می‌شود.

شعربافی (۱)

شعر بافی از گذشته حرفه‌ای کاملا مردانه بوده و در کارگاه‌های شعربافی معمولا روزی یک الی ۲ متر پارچه تولید می شده است.

شعربافی بیشتر در شهرهای مرکزی ایران رواج داشته و امروزه معدود کارگاه‌های سنتی این هنر زیبا را می‌توان در شهرهای یزد و کاشان پیدا کرد. پارچه‌های شعربافت هنوز نقش و نگارهای جذاب و گیرای دارد.

تولیدات شعربافی

۱_زری‌بافی:

افسانه‌ای‌ترین دست‌بافت ایرانی( پارچه ها و پرده های زمان هخامنشیان و ساسانیان) است که در حال حاضر منسوخ‌شده است.

۲_ پرده بافی:

تا چندین سال پیش کارگاه‌های پرده بافی در یزد دایر بودند اکنون دیگر آثاری از آن‌ها به‌جای نمانده است.

۳_ رو لحاف بافی:

قبلاً رویه‌ی لحاف توسط دستگاه‌های چهار وردی بافته می‌شد، ولی در سال‌های اخیر استفاده از دستگاه هفت وردی که قادر به تولید پارچه با عرض سه و نیم متر است نیز در بین بافتگان مرسوم شده است.

۴_ چادرشب بافی:

چادرشب معمولاً در ابعاد ۲۰۰*۲۰۰ سانتی‌متر، با طرح چهارخانه و در رنگ‌های ترکیب‌شده از نیلی، زرد، قرمز، سبز و مشکی تهیه می‌شود. از چادرشب برای رختخواب پیچی استفاده می‌شود.

۵_ دستمال:

دستمال در سه نوع عشایری، ابریشمی و مرس ریزه بافته می‌شود.

۶_ قلاویز:

این پارچه دیگر تولید نمی‌شود.

۷_ شمد بافی:

شمد نوعی پارچه‌ی پنبه‌ای یا ابریشمی است و به‌عنوان روانداز برای تابستان مورداستفاده قرار می‌گیرد.

۸_ احرامی بافی:

این پارچه با تاروپودی از پنبه در ابعاد ۱۰۰*۷۰ و ۱۲۰*۹۰ بافته‌شده و بیشتر حجاج از آن استفاده می‌کنند.

۹_ ترمه‌بافی:

پارچه‌ای ظریف و لطیف، که با دست بافته می‌شود. جنس آن از کرک و پشم یا ابریشم است. پشمی که در ترمه‌بافی استفاده می‌شود مرغوب و معمولاً از رنگ سفید است. این هنر در دوره‌ی صفویه به اوج خود رسید. ترمه انواع متعددی نظیر چهر قدی، راه‌راه، اتابکی، شال‌بندی، شال محرمات، کشمیری، زمردی، امیری و یزدی دارد.

۱۰_ دندانی بافی:

این رشته که اکنون در یزد منسوخ‌شده، هنری بسیار پرزحمت است که به جامه‌ی زرتشتیان معروف است.

۱۱_ دارایی بافی:

درگذشته این پارچه‌ها کاملاً از ابریشم بوده و بارنگ‌های طبیعی و گیاهی رنگ‌آمیزی می‌شده اما امروزه با نخ ویسکوز بافته می‌شود. از این رشته برای بافت پارچه‌هایی با مصارف رومیزی، بقچه سوزنی و رو لحافی استفاده می‌شود. با تغییراتی که در نقوش آن ایجادشده، دارایی بافی هنوز زنده و پابرجا مانده است.

منبع : بخش اطلاعات عمومی آکاایران
برچسب :