با هنر سنتی میبد , هنر کاربافی بیشتر آشنا شوید
کاربافی یکی از صنایع نساجی سنتی است که در شهر تاریخی میبد بافته می شود. این هنر دستی که به «کارتوفی»، «کارششوک» و « کارکرباس» معروف است . ، هنر کاربافی را در

سرگردانی و بی‌خانمانی گریبان‌گیر تنها آموزشگاه کاربافی میبد / تلاش ۱۵ ساله کاربافان میبدی بدون حتی یک روز بیمه!

کاربافی یکی از صنایع نساجی سنتی است که در شهر تاریخی میبد بافته می‌شود، این صنایع دستی ریشه در تاریخ و فرهنگ مردم میبد دارد. مردم این خطه از استان یزد به این صنایع ارزشمند به عنوان شغل نگاه نمی‌کنند بلکه با جان و دل در احیای این صنایع در شهرستان خود عمل می‌کنند که به نوعی در سلامت روح و جسم آنها هم نقش دارد.

 تاریخچه‌ی پارچه‌بافی 

مهارت و ابتکار ایرانیان در هنر بافندگی سابقه‌ای بس طولانی دارد. روی تیغه مفرغی تبری که با سفال‌های عهد اول شوش به دست آمده است، به تاثیر املاح مسی، نقشی از پارچه‌ای که به آن پیچیده بودند به جامانده که از آن معلوم می‌شود در حدود سه هزار تا سه هزار و پانصد سال پیش از میلاد، بافتن پارچه لطیف حتی با چرخ بافندگی دقیق معمول بوده است. شاید این پارچه از کتان بوده باشد. از یک میله‌ی مفرغی که در تپه حصار دامغان با آثار دیگری متعلق به هزاره ی سوم پیش از میلاد کشف شده، پیداست که مخصوص ریسندگی بوده و با آن نخ‌های بسیار نازک می‌تنیدند و این خود دلیل پیشرفت ریسندگی در آن زمان است.

هخامنشیان در بافتن پارچه‌های پشمی نرم و لطیف مشهور بودند و این پارچه‌ها سبب شهرت لباس‌های فاخر و زیبای آن‌ها شده است. روی نقوش کاشی‌های لعابی که از بناهای هخامنشی در شوش بدست آمده است همین پارچه‌های گل‌دار دیده می‌شوند که قطعا طرح آن‌ها روی پارچه گلدوزی شده است.

اما شهرت هنر پارچه‌بافی ایران در دوره‌ ساسانی به اوج رسید. در این دوره بود که ابریشم از چین به ایران می‌آمد و در خود کشور هم پرورش کرم ابریشم و صنعت ابریشم به وفور رواج یافته بود. از این دوره تنها چند قطعه پارچه‌ی ابریشمی و یکی دو قطعه پارچه پشمی باقی مانده است. اما نقوشی که از گل‌های این پارچه‌ها روی تصاویر طاق بستان و ظروف نقره ساسانی باقی مانده، اطلاعات ما را در این باب تکمیل می‌کند و کمال پیشرفت این هنر را در دوره ساسانی نشان می‌دهد. طرح‌های این پارچه‌ها بسیار گیرا و گوناگون است و شیوه آن‌ها امتیاز خاص دارد. اگر چه این امتیاز بیشتر از جهت استحکام و متانت نقش است تا از حیث ظرافت.

پارچه ساسانی

تکه پارچه‌ی ابریشمی، قدمت: بین ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ میلادی، محل بافت: بخارا، محل کنونی: موزه‌ی ویکتوریا و آلبرت

اما تحول عظیمی که در دین و سیاست ایران روی داد و سلسله ساسانی را پایان بخشید، این صنعت را قطع کرد و بت‌شکنی اسلامی را جایگزین آن ساخت که نه تنها نقش‌های تمثیلی مذهبی بلکه هرگونه نمایش موجودات زنده را منع کرد. ولی ایرانیان اگر چه دین اسلام را پذیرا شدند، اما ایران که وارث ذخایر هنری سه هزار ساله بود،نقش صورت جانوران و پرندگان و انسان را که آداب آیین کهن ایشان بود ترک نکرد.


بافنده این هنر دستی، برای بافت،  پشت چاله می نشینند و با ابزار داخل آن کار می کند ، به همین دلیل به آن «کارچاله» نیز می گویند.

تنوع پارچه های کارباف که در محله های ده آباد، دهستان بفروئیه، مهرجرد و محله یخدان شهرستان میبد بافته می شود، در طرح ، نقش و رنگ بندی بسیار متنوع است. طرح راه راه و چهار خانه یکی از طرحهایی است که بر پایه ذوق و سلیقه بافندگان ترکیب بندی می شود  و از لحاظ هنری اهمیت خاصی دارد.

 


هر کدام از این دستباف ها بر حسب کاربردشان ، نام و طرح مخصوصی که دارند در بین مردم میبد کاملا شناخته شده هستند . « خانم شکن» یکی از طرح های خاص کاربافی است که زمینه آن به رنگ مشکی و با نقش خانه های ریز قرمز رنگ می باشد.
چرخ های پنبه ریسی ، ماسوره پر کنی و دونه بری برای خارج کردن دانه گل پنبه از جمله دستگاههای جانبی است که هر کارباف باید در کنار دار کاربافی خود داشته باشد.


گفتنی است: رونق کار بافی در گذشته به حدی زیاد بود که در هر خانه ای حداقل یک یا دو چاله کاربافی وجود داشت و محصولات این هنر دستی به سایر شهرهای کشور صادر می شد اما متاسفانه در طول دهه های اخیر به دلیل ورود ماشین های بافت پارچه به منطقه و جایگزین شدن تولیدات آن ، کاربافی رونق بازار خود را از دست داده است.
در راستای حفظ و احیای این هنر دستی پایگاه پژوهشی میبد اقداماتی نظیر انجام پژوهشی در زمینه های کاربافی در شهر تاریخی میبد، بررسی علل رکود کاربافی و شناخت و معرفی آن و راه اندازی موزه کاربافی در کنار کاروانسرای شاه عباسی  را انجام داده  است.

همت بانوی میبدی در احیای هنر کاربافی

همت بانوی میبدی در احیای هنر کاربافی

بانوی کارآفرین میبدی در ابتدا به دلیل اشتغال خانواده همسرش به صنعت سفال در ۱۹ سال پیش به فراگیری این هنر در کارگاه سفالگری پدرشوهرش عباس قنبر پرداخت و تمام فوت و فن این هنر را فرا گرفت و در کار خود کار کشته گردید.

فاطمه شریف زاده می‌گوید: به دلیل واقع بودن محل کارگاه و فروشگاه سفال در محلی نامناسب و دور از بازار سفال میبد، برای فروش محصولات به شرکت در نمایشگاه‌ها روی آورده و سپس به مرور در کاروانسرای شاه عباسی غرفه‌ای دایر کردیم.

وی افزود: در آن زمان دغدغه گردشگران برای بردن محصولات سفال به همراه خودشان به عنوان سوغات، بیم شکستن بود با وجود آن‌که بسیار دوست داشتند ره آوردی از سفر از صنایع دستی میبد با خود همراه داشته باشند.

کارآفرین موفق میبدی ادامه داد: این موضوع نگاهم را به سمت پدر و مادرم جلب می‌کرد، زمانی که پدرم در خانه زیلو بافی می‌کرد و مادرم نیز از خاطرات خود و مشغول بودنش به هنر کاربافی در سال‌های گذشته برایمان می‌گفت.

وی در ادامه اظهار داشت: به مرور زمان احیای کاربافی که در آن زمان فقط در چند مکان در میبد با تولید پارچه‌هایی سفید و زمخت انجام می‌گرفت، در ذهنم شکل گرفت و با تغییر کاربری، دستگاهی ابتدایی از کاربافی که وسایل کار با آن نیز هلمین، جیکوک، شنجیره، پوشال، توغروک، برگیر و… نام دارد با استفاده از دو تیر و تخته و چوب در منزل برپا کردم.

شریف زاده یادآور شد: در ابتدا پارچه سفید می‌بافتم و بعداً در طول ۱۵ سالی که از آن زمان می‌گذرد، چهار دستگاه طراحی کرده و با حفظ ماهیت کار یعنی استفاده از وسایل چوبی و تولید محصول به صورت کاملاً دستی و به سبک قدیم و درعین حال امروزی با تولید پارچه در تیراژهای مختلف و به شکل‌ها و طرح‌های گوناگون برای شال، کیف، کفش و… کارم ادامه دادم.

وی افزود: در سایه حمایتی که شد در محلات مختلف مانند حسن آباد، مهرآباد، بی ده، یخدان و… با برگزاری کارگاه به کار آموزش دادن به بانوان پرداختم و با تأمین جا و مکان توسط فرمانداری و کمک در برپایی دستگاه‌ها توسط میراث دستگاه‌های در محلات برپا شد و به خانه‌ها راه پیدا کرد و به غیر از چند کارگاه دایر در خانه‌ها نیز بانوان مشغول به کار شدند به گونه‌ای که در حال حاضر بیش از ۴۰۰ نفر با بافت محصولات کاربافی مشغول هستند.

این کارآفرین که هم اکنون خود با تأمین مواد اولیه برای کاربافان و فروش محصولات تولید شده به دست هنرمندانی که به صورت مزدی و به گونه‌ای  مطلوب کاربافی را انجام می‌دهند به فعالیت مشغول هست گستره فروش محصولات خود را به صورت برند به بیشتر شهرهای ایران و خارج از کشور نیز توسعه داده است.

وی بزرگترین مشکل خود را در حال حاضر نبود جای مناسب برای کارگاه که باید در محلات باشد عنوان کرد و گفت: از مسئولین انتظار است که در این زمینه حمایت کرده و جایی مناسب و بزرگ‌تر از مکان فعلی که مکانی کوچک است و بیم آن می‌رود به دلیل تنگی فضا برای هنرآموزان خطری ایجاد شود در اختیارم برای آموزش و توسعه کاربافی که به غیر از کاربافی به امر آموزش زیلو نیز با همکاری مربیان مشغول است قرار دهند.

شریف زده همچنین با اشاره به اینکه قبلاً دستگاه‌های کاربافی به صورت چاله‌ای بوده است، مراحل کار کاربافی را نیز گرت کشی، تاکشی نخ‌ها و پارچه پیچی دستگاه و شروع بافت بیان کرد که هرکارآموزی با فراگیری آن به عنوان اصل کار نساجی در ۱۰ جلسه می‌تواند بافت هر پارچه‌ای مانند کرباس، دارایی بافی، پلاس و… را انجام دهد.

وی تصریح کرد: تهیه مواد اولیه در حال حاضر افزایش قیمت یافته اما سعی کرده‌ام در تهیه مواد و ارائه آن به تولید کنندگان و دادن مزد به آنها به گونه‌ای تعادل برقرار کنم.

احیا کننده کاربافی در میبد به آن دلیل که خود بهتر می تواند با تجربیاتش معرفی کننده کاربافی به گردشگران باشد، به کار فروش محصولات کاربافی در محل کاروانسرای شاه عباسی میبد نیز مشغول است و در کنار تمام دغدغه‌ها و مشکلاتش بارها از کوره به در رفته است و بسیار خوشحال است که هنری که روزی مادرش به آن مشغول بوده به این صورت احیا کرده و تا زمانی که عمر مادرش به دنیا بود رضایت خاطر را در چشمانش دید و نیز احساس رضایت دارد از اینکه فرزندانش هم از کار و فعالیت او با افتخار سخن می‌گویند.

هم اکنون در میبد کارگاه‌های دیگری نیز تحت عنوان کاربافی در میبد دایر است که بیشتر بانوان در آنها مشغول به کار هستند.

از جمله این کارگاه‌ها، کارگاه کاربافی ایجاد شده توسط مؤسسه اشتغال تحت نظارت بهزیستی است که به تازگی با استفاده از دستگاه‌های جدید به صورت بیشتر فلزی شروع به کار کرده است که در آن بانوان مدد جوی بهزیستی به فراگیری و تولید پارچه‌هایی از نوع کاربافی و با تراکم نخ بیشتر از آن مشغول هستند.

در مجموع کاربافی با حفظ هویت سنتی کار و همچنین نساجی با بهره گیری از تکنولوزی روز و با استفاده ازدستگاه های جدید هنری است که هم بانوان و هم آقایان میبدی به آن مشغول هستند و در کنار بافت آنکه بیشتر به دست بانوان انجام می‌شود، در آماده سازی دستگاه و ابزارآلات چوبی و فلزی آن آقایان نیز نقش آفرین بوده و این هنر صنعت وسیله اشتغال آنها را فراهم آورده است.

میبد مهد هنرهای صنعتی چون زیلو، سفال و سرامیک، موتابی و … است.

مرکز شهرستان ۱۰۴ هزار نفری میبد در ۵۰ کیلومتری شمال غرب شهر یزد مرکز این استان قرار دارد.

منبع : بخش اطلاعات عمومی آکاایران
برچسب :