آشنایی با هنر منبت کاری اصفهان
منبت کاری با چوب یکی از ظریف ترین صنایع دستی است که تلفیقی از هنر و حوصله هنرمندانی است که با مواد اولیه ی ارزان و ساده، محصولاتی با ارزش خلق می کنند، هنرمندانی

منبت کاری شاخه‌ای از صنعت چوب است که یک فن توأم با هنر به شمار می‌آید. منبت کاری در صنایع چوب یک کار تزئینی است. امروزه دستگاه‌های پیشرفته کامپیوتری سی ان سی کار منبت را به‌خوبی و به‌راحتی انجام می‌دهند، بدون کوچک‌ترین خطا، بااین‌وجود هنوز کار دست ارزش خود را از دست نداده و در میان مردم دارای جایگاه خاص خود است. در این مقاله سعی شده است تا به‌صورت علمی و اصولی کار منبت کاری توضیح داده شود. درزمینه منبت کاری کتاب بسیار اندک است که بعضی از آن‌ها نیز ترجمه بوده و مناسب باکار منبت‌کاران ایرانی نیست.

منبت کاری - فروشگاه هنر اصفهان وبلاگ

آشنایی با هنر منبت کاری

منبت کاری با چوب یکی از ظریف ترین صنایع دستی است که تلفیقی از هنر و حوصله هنرمندانی است که با مواد اولیه ی ارزان و ساده، محصولاتی با ارزش خلق می کنند، هنرمندانی که با چند قلم و اسکنه ای فلزی ذهنیات خود را با خطوط کوفی ، نقوش اسلیمی، ختایی و گل و مرغ و ... روی چوب کنده کاری می کنند.

منبت کاری هنری است مشتمل بر حکاکی و کنده کاری بر روی چوب.منبت کاری هنر دستی و نماد احساس، ادراک،اندیشه و خلاقیت هنرمندان که با ذوق و سلیقه سرشار،اثر هنری را ابداع می کنند.

با توجه به اسناد و مدارک موجود منبت کاری در ایران،سابقه این صنعت به 1500 سال می رسد و قدیمی ترین اثر منبت کاری موجود یک لنگه در چوبی است و روی آن با خلال هایی از چوب گردو و نقوش زیبایی تزئین شده است.

بعد از ظهور اسلام و با توجه به شیوع روحیه ساخت مراکز و مساجد اسلامی ، هنرمندان ایرانی جز اولین کسانی بودند که تمامی توان و استعداد خویش را صرف تزئین مساجد کردند و به موازت هنرنمایی معماری ، کاشیکاران و گچبرها منبت کاران نیز آثاری چون رحل قرآن، منبر، در و پنجره های که نشان دهنده ذوق و هنر بود ، را خلق کردند.

ایرانیان باستان هم چنان که در هنر نقاشی و کنده کاری و حجاری پیش از دیگر اقوام به موفقیت هایی دست یافته بودند،به تدریج به فنون و ظرافت هنری رشته منبت کاری نیز آشنایی پیدا کرده اند.

مهرهای استوانه یی مربوط به آریاهاهمراه با نقوش بسیار زیبا و حک صور و اشکال مختلف بر روی آنها از هنرهای ارزنده ی قوم آریایی است که نمونه هایی از آنها مربوط به چندهزار سال قبل باقی مانده است.سامی ها هنر منبت کاری را از ایرانیان باستان تقلید و اقتباس کرده و بعد ها وسیله(فینیقی ها) به یونان راه یافته است.

همایون فرخ می نویسد« خوشبختانه اینک آثار بسیاری از نشان های (مهره های استوانه ای) متعلق به قبل از دوران ماد در ایران به دست آمده است،از جمله یازده مهر استوانه یی که دارای خطوط و علائمی هستند و از کاوشهای مارلیک کشف شده و خواندن خطوط آن به آقای دکتر کامرون محول شده است.از ملت سونگیری(سومر)نیز تاکنون مهره های حکاکی شده بسیاری به دست آمده است و مسلم می دارد که آشوری ها و سپس یونانی ها از آنها هنر منبت کاری را فرا گرفته اند.»

سابق بر این مغرضان و معاندان فرهنگ وتمدن ایرانی چنین وانمود می کردند که هنر حکاکی و منبت کاری متعلق به یونانی ها بوده است ولی با کشف مهرهای استوانه ای مربوط به شش هزار سال قبل از میلاد،دیگر چنین ادعاها رنگ و رویی ندارد و تعصب داشتن و غیر علمی بودن نشریه آنها را آشکار ساخته است.

پادشاهان ایران از قدیم وسیله ی مهرهای استوانه ای که به طرز هنرمندانه ای حکاکی میشد،فرمانهای لازم را صادر می کردند و علامات و سمبل هایی نیز به مناسبت امور مختلف بر روی این مهرها حک می کردند .

گرچه تعدای زیادی از این مهرهای حکاکی و منبت کاری شده ی مربوط به آریاها و قبل از روی کار آمدن شاهنشاهی هخامنشی موجود است،ولی متاسفانه از مهرهای دوره ی هخامنشی زیاد به دست نیامده است.تعدادی از مهرهای این دوره موجود است که از روی آنها می توان به چگونگی هنر منبت کاری و دقت و ذوق هنری آنها پی برد.

مهرهای اورارتویی و هخامنشی از نظر ظرافت و هنر حکاکی در حد اعلای زیبایی است.هنرمندان ایرانی با ذوق و قریحه خاص خود،سنگهای عقیق و زیبای الوان برای حکاکی انتخاب کرده وصورتها و اشکال مورد نظر را به طور برجسته بر روی عتیق حکاکی و تراشکاری می کرده اند.

پروفسور پوپ می نویسد: «اساساً باید گفته شود هنر حکاکی عتیق و سنگهای قیمتی دیگر مانند لاژورد و قان داش به چند هزار سال قبل از هخامنشی میرسد و ایرانی ها ، قرنها قبل از به وجود آمدن دولت هخامنشی  هنر منبت کاری را ابداع کرده و به کار می برده اند.»

همین دانشمند در جای دیگر رسماً اعلام می کند: سبکی که به غلط و اشتباه یونانی می خواندند امروز اصلاح شده و آن را نمونه ی هنر هخامنشی می دانند و در واقع یونانی ها در منبت کاری و مهر سازی مقلد هخامنشی ها بوده اند. پروفسور پوپ این نظریه را جهت بطلان گفته های قبل که اصرار می شد به نحوی هنر دوره ی هخامنشی را ماخوذ از یونان بدانند آورده است.

از آثار مختلف، نمونه های بسیار زیبایی از هنر منبت کاری و نقاری مربوط به هخامنشیان، مانند سکه های دریک(داریک) به دست آمده است.حکاکی این سکه ها نشان می دهد که استادان حکاک،با شیوه ها و سبکهای مختلف این هنر آشنایی داشته و آموزش ها و فنون لازم را کسب کرده اند.

با توجه به پیشرفت کلی هخامنشیان به خصوص در معماری و تزیینات مربوط به آن و حکاکی هایی که بر روی ظروف وسکه ها به صورت کنده کاری بر روی تمثالها و تصاویر به دست آمده باید قبول کرد که نحوه ی فراگیری و آموزش این هنر در این زمان به نحو قابل ملاحظه ای پیشرفت داشته است.علاوه بر این در روی بسیاری از سر ستونها و اشیا فلزی و گچ بری ها ، ریزه کاری های هنری بسیار جالبی به چشم می خورد که به حق باید گفت استاد کاران و هنرمندان این دوره دستگاه و وسایل منظم آموزشی برای تعلیم این هنرها داشته اند.

منبت کاری - فروشگاه سوغات اصفهان

در زمان اشکانیان نیز این هنر اصالت خود را حفظ کرده، چنان که از روی سکه های مختلف و اشیا فلزی و کنده کاری های این دوره می توان به پایداری و رواج این هنر در زمان پارتیان پی برد.هنر حکاکی و منبت کاری و نقاری این دوره نه تنها تحت تاثیر هنر یونانی قرار نگرفته،بلکه دنباله ی هنر هخامنشی است.

از آثار و بقایایی که از دهکده های پارتی واقع در مغان آذربایجان کشف شده نمونه هایی از هنر حکاکی و منبت کاری این عهد را به دست می دهد،که مهارت و استادی سازندگان آنها را به خوبی آشکار می سازد.

ضمن بحث از دهکده های پارتی و قبور آنها کامبخش فرد می نویسد:

« در چند نمونه از این قبور در پنج انگشت دست مرده، انگشتری وجود دارد که از آهن و یا برنز ساخته شده و عموماً دارای نگین شیشه می باشد.نگین ها اگر چه کوچکند، ولی در کمال مهارت حکاکی شده و هیکل انسانی و نیم تنه(سه ربع صورت و یا نیم رخ) با سبک یونانی در آنها حک شده است».

در موارد مختلف هخامنشیان و اشکانیان جنبه های ارزنده و مفید هنر ملل مختلف را گرفته و با هنر اصیل ایرانی تلفیق نموده و شاهکارهای هنری مستقل و نوینی را خلق و ابداع کردند و سبک تازه یی را به وجود آوردند که نشان دهنده ی تحول هنری در این دوران است.

استادان پارتی اشکال و صور گوناگون را به صورت مراسم مذهبی و یا جنگ تن به تن بر روی ابزار و ادوات، کنده کاری می کردند. بقایایی از این ابزار و کنده کاری ها در کوه خواجه نشان می دهد که هنرمندان پارتی با ظرافت هر چه بیشتر در خلق آثار بدیع به صورت کنده کاری، گچ بری، منبت کاری مهارت پیدا کرده و دانش خاص هنری خود را در این آثار جلوه گر ساخته اند.

در زمان ساسانیان هنر منبت کاری و حکاکی توسعه و ترقی بیشتر داشته و بر تعدد و تنوع آنها افزوده شده است. ساسانیان در نگاهداشتن و بهتر ساختن و افزودن به میراث هنری نیاکان خود اهتمام ورزیده و در پایداری و تحویل آنها به آیندگان کوشا بوده اند.آثار هنری این دوره به قدری غنی و پیشرفته است که در این مختصر نمی گنجد و فقط به ذکر نمونه هایی از آنها اکتفا می شود.علاوه بر انواع حکاکی ها و کنده کاری هایی که در دوره های قبل به آنها اشاره شد و در زمان ساسانیان ترقی و تکامل یافت، انواع مدال های نقره ای شاهنشاهان ساسانی به طرز بسیار جالبی ساخته می شده است.

از جمله مدال های نقره یی بهرام سوم به شکل بیضی می باشد که در وسط آن نیم رخ بهرام با تاج و تزیینات حک شده و یکی از زیباترین نوع حکاکی و نمونه ی پیشرفت این هنر در آن دوران است.

از حکاکی های دیگر دوره ی ساسانی مهرهای استوانه یی متعددی است که بیشتر مربوط به خسروپرویز است، این مهرها بر روی عقیق و سنگهای گرانبهای دیگر به طرز جالب و زیبایی حکاکی شده و در حال حاضردر موزه ی ارمیتاژ لنین گراد نگه داری می شود.دقایق و ریزه کاری های هنر حکاکی این دوره حاکی از پیشرفت و تکامل آموزش هنری و وجود هنرمندان ماهر و چیره دستی است که از دانش های مربوط به این رشته از هنرها اگاهی کامل داشته ومدتها تحت نظر استادان فن به آموختن و فراگیری فنون لازم قرار می گرفتند.

منبت کاری مانند خاتم كاري در دوران صفويه راه پيشرفت و ترقي را به سرعت پيمود و هنرمندان منبت كار آثار بسيار زيبائي در اين دوره از خود باقي گذاردند؛ ولي منبت کاری در دوره قاجاريه به علت عدم توجهي كه به هنر و هنرمندان شد،در بوتة فراموشي ماند و رو به انحطاط نهاد، تا اين كه با ظهور سلسله پهلوي هنر منبت کاری نيز مانند ساير صنايع مستظرفه مورد توجه قرارگرفت و موجبات احياي اين هنر فراهم گشت.

يك فرد با ذوق و علاقمند به هنر منبت کاری، اگر بخواهد براي اولين بار با فنون و اصول منبت كاري آشنا شود و به فراگرفتن اين هنر اشتغال ورزد بايد گام نخستين را از كوي طراحي بردارد و پس از آن با آشنائي كامل به انواع چوب‌ها و وسايل كار و آموختن فن درودگري، هنر مشبك را تعقيب و فنون موزائيك كاري، معرق كاري، رنگ كاري و رويه كوبي را فرا گيرد.

منبت کاری اصفهان

مواد اولیه در منبت کاری:

مهم‌ترین ماده اولیه در منبت کاری چوب است. یکی از مراحل مهم منبت کاری انتخاب چوب است. چوب انتخاب‌شده برای این کار حتی‌المقدور باید بدون گره و باختگی باشد.

چوب مناسب برای منبت کاری:

چوبی مناسب برای کنده‌کاری است که دارای بافتی ریز و محکم باشد که معمولاً از چوب‌های پهن برگان جنگلی استفاده می‌شود. البته همه چوب‌های درختان پهن‌برگ برای کنده‌کاری مناسب نمی‌باشند چون بافت درشت و ناهمگنی دارند مانند بلوط یا ملچ. چوب انتخاب‌شده برای منبت کاری باید سعی شود که بدون گره و پوسیدگی باشد. عمل کنده‌کاری باید درراه چوب (جهت الیاف) انجام شود یعنی همان مسیر رشد عمودی درخت. اگر گره روی چوب وجود داشت و ناگزیر به عمل کنده‌کاری بودید باید مرکز گره را به دو قسمت تقسیم نمود و از مرکز گره به سمت بیرون گره عمل مغار زدن را انجام داد تا گره از روی چوب کنده نشود. چوب‌هایی که در منبت کاری از آن استفاده می‌شود و در بازار ایران رواج بیشتری دارد شامل: گردو (گردو جوز)، راش، چنار، توسکا، افرا و ممرز می‌باشد که البته از چوب درختان دیگر نظیر آبنوس، توت، پسته، ارغوان و … نیز می‌توان برای منبت کاری استفاده کرد ولی کمیاب و گران هستند.

آشنایی با ابزارها:

مغارها از مهم‌ترین ابزارهای منبت کاری است که باگذشت زمان بسیار طولانی از این فن هنوز ابزارها به‌خصوص مغارها تغییر چندانی نکرده‌اند. انتخاب و خرید ابزار باید با دقت انجام پذیرد. مهم‌ترین عامل انتخاب دقت در کیفیت ابزار است. به‌خصوص دقت در خرید مغار یا ابزارهای فلزی. در اینجا به تعریف شکل ظاهری مغارها پرداخته و در آخر وسایلی که یک منبت‌کار از آن‌ها استفاده می‌کند را تیتر وار بیان کردیم.

تعریف مغار:

مغارها وسایل تیز و برنده‌ای هستند که معمولاً از سه قسمت دسته، گاه گرفتگی و تیغه تشکیل‌شده‌اند. تیغه‌ای است فولادی با دسته چوبی یا پلاستیک فشرده که در مقابل ضربه، مقاوم است. مغار مهم‌ترین وسیله برای کندن و تراش دادن است.
به‌طورکلی ۴ نوع مغار در منبت کاری استفاده می‌شود و بقیه مغارها زیرمجموعه‌ای از این مغارها می‌باشند.

مغار تخت:

از این مغار برای کندن زمینه کار، سطوح صاف، خط انداختن خطوط راست و … استفاده می‌شود مغار تخت از شماره ۱ شروع می‌شود و حتی می‌تواند شماره‌های بعدی آن نیز فرد باشد. این شماره پهنای تیغه مغار را به میلی‌متر نشان می‌دهد. معمولاً در بازار به مغار تخت باریک نمره ۱، مغار کبریتی می‌گویند. تیغه مغار تخت ازیک‌طرف صاف و از طرف دیگر دارای پخ می‌باشد که زاویه‌ای حدود ۲۵ درجه دارد. انواع مغارهای تخت به شرح زیر می‌باشند.

الف – مغار تخت سر کج: مغاری است همانند مغارهای تخت معمولی با این تفاوت که لبه تیغه برنده آن کج می‌باشد و برای حالت دادن به گل‌ها و برگ‌ها و … استفاده می‌شود.
ب – مغار تخت نیم‌باز: مغاری است که لبه تیغه برنده آن حالت گرد می‌باشد.
ج – مغار تخت قاشقی: مغاری است که طول تیغه آن حالت انحنا دارد و اصطلاحاً به آن قاشقی می‌گویند و درجاهایی که نمی‌توان از مغار تخت استفاده کرد مورداستفاده قرار می‌گیرد.

مغار نیم‌باز:

مغاری است که تیغه آن تخت نیست بلکه کمی حالت نیم‌گرد دارد. از این مغار برای جاهایی که حالت انحنای ملایمی دارد استفاده می‌شود.
مغار نیم‌باز دارای دو شماره است. مثلاً ۸-۶ که یک شماره اندازه انحناء را نشان می‌دهد و شماره دیگر پهنای تیغه است مغار نیم‌باز قاشقی مغاری است که تیغه آن در طول دارای خمیدگی و انحناء می‌باشد.

مغار گلویی یا گیلویی:

همانند مغار نیم‌باز است با این تفاوت که گودی و انحنای آن بیشتر می‌باشد به‌طوری‌که می‌توان گفت کاملاً نیم‌دایره است و برای جاهایی که انحنای زیادی دارد از آن استفاده می‌شود مانند پیچک‌ها، گل‌های گرد، غنچه‌ها و … این مغار نیز همانند مغار نیم‌باز دو شماره دارد.
مغار گیلویی قاشقی نیز جزء مغارهای گلویی می‌باشد.

مغار شفره:

نوک تیغه مغار شفره به شکل ۷ می‌باشد که معمولاً در دو اندازه بزرگ و کوچک است از مغار نمره بزرگ جهت سفت‌کاری استفاده می‌شود یعنی جدا کردن خطوط طرح از زمینه و خطوط طرح از یکدیگر و از مغار کوچک‌تر جهت کارهای ظریف‌کاری و خط انداختن و تزئین روی برگ‌ها و گل‌ها و … استفاده می‌شود. مغار قاشقی شفره نیز وجود دارد که کاربرد زیادی در منبت کاری ندارد.
نوعی دیگر مغار شفره وجود دارد که مقطع آن کاملاً به شکل ۷ نیست بلکه کمی انحناء دارد و شبیه ᴜ می‌باشد که به آن شفره گلویی می‌گویند. مغار شفره نیز دو شماره دارد که معمولاً دو شماره مساوی هستند مثل ۵/۵ که هر شماره اندازه یک‌طرف تیغه است مغار شفره گلویی با شفره معمولی این تفاوت را دارد که کف شیار را نیم‌گرد می‌کند.

ابزار موردنیاز منبت:

– مغار – گیره – میز منبت – گیره نجاری – سوهان آهنی
– سوهان کاغذی و پارچه‌ای و آبی – لوازم‌التحریر – کاغذ روغنی یا پوستی یا کالک
– چکش پلاستیکی یا چوبی – تیز کن برقی – انواع چوب – چسب چوب – قلم موئی
– میخکوب – کمد وسایل – اره – لیسه – دریل – متر
– سنگ نفت – لاستیک – زیر کاری – نفت

طریقه انتقال طرح بر روی چوب:

این کار را به چندین روش می‌توان انجام داد که به شرح زیر است:

انتقال طرح به‌وسیله کاربن
انتقال طرح به‌صورت مستقیم
انتقال طره به‌صورت فتوکپی
انتقال طرح به‌صورت سوزنی کردن
انتقال طرح به‌صورت روغنی کردن کاغذ

طرح‌های منبت کاری:

همان‌گونه که گفته شد فن کنده‌کاری روی چوب را منبت کاری میگویند. به‌طورکلی کنده‌کاری روی چوب به دو صورت انجام می‌گردد یکی اینکه طرح موردنظر را به‌صورت برجسته روی چوب ظاهر کنیم و دیگری اینکه طرح را (البته متناسب با طرح) روی چوب حکاکی کنیم که معمولاً طرح‌های هندسی از این روش تبعیت می‌کنند.

۱ – برجسته‌نمایی: شامل رولیف، بارولیف، اورلیف و پیکره

الف- رولیف: نقش برجسته‌ای که از سطح زمینه کار بیرون نیامده و با حاشیه کنار کادر هم‌سطح باشد.
ب- بارولیف: نقش برجسته‌ای که از زمینه کار بالاتر آمده باشد.
ج- اورلیف: برجستگی‌ها زیاد می‌شود و رویه کار کاملاً بیرون می‌زند.
د- پیکره: تمامی نقش برجسته از سطح کار بیرون آمده باشد و درواقع کار زمینه ندارد و کاملاً بیرون است.

۲ – حکاکی: یعنی گود کردن به‌طوری‌که نقش پائین تر از سطح زمینه قرار می‌گیرد یعنی داخل طرح گود می‌شود مانند نوشته روی یک قطعه‌سنگ مزار. در این روش کنده‌کاری به‌صورت مسطح، مثلثی و یا خطی انجام می‌گیرد. معمولاً این روش کنده‌کاری در ایران به‌ندرت انجام می‌گیرد.
توضیح اینکه هرقدر طرح درشت‌تر و بزرگ‌تر باشد بهتر است منبت برجسته‌تر و از زمینه فاصله بیشتری داشته باشد.
امروزه طرح‌هایی که در منبت استفاده می‌شود عبارتند از: چهره، گل و مرغ، اسلیمی، گل و برگ و غنچه، چنگ، صدف، نوشته، پیکر حیوانات و پرندگان و …

منبت خوب:

یک منبت خوب باید دارای زمینه‌ای صاف و یکدست باشد.
گل‌ها و شکل‌های منبت باید به‌صورت قرینه و مساوی باشند.
فاصله‌ها باید به یک اندازه باشند.
از چوب بدون عیب استفاده‌شده باشند.

مراحل اجرای کار منبت کاری:

۱٫   ابتدا شخص منبت‌کار باید طرح منبت را انتخاب کند.
۲٫   سپس منبت‌کار باید طرح را روی چوب منتقل کند.
۳٫   قطعه کار را به گیره بسته و سطح چوب را در صورت نیاز نفت بزند تا چوب نرم شود.
۴٫   پس از گذشت مدتی با مغار شفره طرح را باید از زمینه جدا نمود.
۵٫   سپس زمینه را با مغار تخت صاف و یکنواخت کند. این کار با دستگاه فرز دستی نیز می‌توان انجام داد.
۶٫   سپس طرح را با مغارهای مختلف فرم داده و روی آنها را تزئین کرد.
۷٫   پس از اتمام کار می‌توان سطوح کار را با سمباده پرداخت نمود که این کار را معمولاً رنگ‌کاران هنگام رنگ‌آمیزی انجام می‌دهند.

قلم‌زنی روی چوب :

قلم‌زنی روی چوب حرفه‌ای است شبیه به منبت کاری ولی با ظرافت و دقت بسیار بیشتر. کارهای قلم‌زنی شده معمولاً کارهایی کوچک می‌باشند که بیشتر وسایل و اشیا زینتی می‌باشند مانند پیپ، عصا، چوب سیگار، جعبه کوچک جواهرات و قطعات کوچک چوب که این نوع کارها معمولاً روی چوب‌های باارزش و محکم مانند عناب، گردو، آبنوس و … انجام می‌شود. وسایل و ابزار قلم‌زنی بسیار ابتدایی و ساده می‌باشند. در قلم‌زنی بیشتر مهارت و ذوق و هنر استاد قلم‌زن مطرح است. ابزارهای قلم‌زنی معمولاً مته‌های مورداستفاده در سوراخ‌کاری است که با سنگ برقی تیز شده و حالت مغار ظریف را پیدا می‌کند و برای مته تبدیل به مغار شده، دسته کوچک چوبی ساخته و ساق مته را درون آن چوب کرده تا هنگام کار کردن بتوان راحت‌تر کار کرد. در قلم‌زنی از انواع طرح‌های چهره، گل و مرغ، پیکر انسان، حیوانات و پرندگان و … استفاده می‌شود. قلم‌زنی نسبت به منبت کاری، کاری هنری‌تر به شمار می‌آید. توضیح اینکه این کار به علت استفاده از ابزار کم، بی‌سروصدا بودن در هنگام کار و همچنین نیاز به فضای کم و تمیز بودن این کار، کاری است که می‌توان آن را در منزل هم انجام داد.

معرق منبت:

معرق روی چوب معرق را معرق منبت میگویند. نحوه کار به این صورت است که ابتدا چوب را به ضخامت ۱ سانتیمتر و یا بیشتر (بستگی به نوع طرح دارد) آماده کرده و طرح معرق را روی چوب پیاده کرده و آنها را برش می‌دهند. سپس تعدادی از این چوب‌های معرق شده را روی یک صفحه چوبی یا نئوپانی با چسب چوب چسبانده و پس از خشک شدن روی چوب‌ها عمل منبت کاری انجام می‌دهند. سپس چوب‌های منبت شده را از صفحه جدا کرده و روی زمینه معرق در جای خود می‌چسبانند و درنهایت تصویری معرق منبت شده به دست می‌آید. البته این عمل را در معرق زمینه رنگ نیز انجام می‌دهند به این صورت که طرح معرق را کاملاً انجام می‌دهند سپس زمینه را مشکی کرده و بعد سطح آن را صاف‌کرده و خش‌گیری می‌کنند بعدازآن بعضی از جاها که نیاز به برجسته بودن دارد را روی چوب دیگر پیاده کرده (همان طرح قبلی) سپس آن را برش داده و روی صفحه‌ای چسبانده و منبت کرده و آن را از صفحه جدا کرده و روی تابلو جاسازی می‌کنند و می‌چسبانند (به‌عنوان‌مثال طرح سیمرغی که در آشیانه قرارگرفته و در آشیانه تخم پرنده وجود دارد برای برجسته کردن تخم پرنده به همان اندازه تخم پرنده، دوباره چوب برش داده و منبت کرده و روی همان تخم دوباره می‌چسبانیم). سپس بعد از خشک شدن پلی‌استر رویه را می‌ریزند. چون ضخامت زیاد می‌شود عمل پلی‌استر ریزی باید در چند مرحله انجام پذیرد.

براي توضيح مختصر هر يك از فنون ذكر شده مي توان چنين گفت:

منبت کاری در دو نوع ريز و درشت برروي چوب و عاج و استخوان انجام مي شود و شامل مجسمه سازي، نيمرخ و تمام رخ، گلبرگهاي اسليمي، ختائي و غيره مي‌باشد.

مشبك كاری در تزيين قابها و ساير وسايل تجملي به كار برده مي شود و معمولاً بر روي چوبهاي گوناگون و عاج و استخوان انجام مي گردد.

معرق كاري و موزائيك كاري شامل قرار دادن چوبهائي به رنگهاي طبيعي و عاج و استخوان و صدف در كنار هم و به هم آميختن آنها و ايجاد يك سري نقشه هاي زيبا و بديع مانند اشكال گوناگون هندسي، برگ اسليمي، مينياتور و نظائر آن است.

رنگ كاري و رويه كوبي به منظور زيباتر ساختن و جلا بخشيدن به كارهاي منبت كاري است تقريباً مراحل نهائي كار است و در هنر تزئيني منبت مورد نظر هنرمندان و صاحبنظران اين فن مي‌باشد. رنگ كاري و رويه كوبي علاوه بر افزودن بر زيبائي اثر، چوب را از گزند رطوبت و گرما و نظائر آن حفظ مي‌كنند.

منابع :

سایت یزدفردا

سایت دهکده ما

rasekhoon.net

منبع : بخش اطلاعات عمومی آکاایران
برچسب :