آرامگاه عطار و کمال الملک در نیشابور + عکس
عطار از شعرا و نویسندگان قرن ششم هجری قمری و کمال الملک نیشابوری مشهورترین و پر نفوذترین شخصیت های تاریخ هنر معاصر ایران میباشد. برای شناخت این دو چهره مشهور نی

آرامگاه کمال الملک نیشابور ، نقاش معاصر ایران - وبلاگ اقامت ۲۴

شهرستان نیشابور یکی از شهرهای مهم و بزرگترین شهر خراسان بزرگ و استان خراسان رضوی پس از مشهد مقدس در شرق ایران است که در دامنه کوه بینالود قرار گرفته‌ است. نیشابور از مهم‌ترین مراکز جمعیتی، فرهنگی، گردشگری، صنعتی و تاریخی شمال شرق ایران است و به عنوان یکی از نمادهای تاریخ و فرهنگ ایران مطرح شده‌ است. این شهر در دوره ساسانیان، در حدود دهه‌های میانیِ سده‌یِ سومِ میلادی به فرمان شاپور اول تأسیس شد. در دوران پس ازاسلام یکی از بزرگترین مراکز و موطن بسیاری از دانشمندان، شاعران، صوفیان و دیگر بزرگان بوده‌ است. با اکاایران در این مقاله همراه باشید تا شما را با شخصیت هایی چون عطار و کمال الملک نیشابور بیشتر آشنا کنیم. 

شناخت عطار نیشابوری 

عطار از شعرا و نویسندگان قرن ششم هجری قمری است. نام اصلی او "فریدالدین ابوحامد" بوده است و اطلاع دقیقی از سال تولد او در دست نیست و تاریخ ولادتش را از سال ۵۱۳ هجری قمری تا ۵۳۷ هجری قمری دانسته‌اند. عطار در روستای "کدکن" که یکی از دهات‌ نیشابور بود، به دنیا آمد و از دوران کودکی او جزئیات خاصی در دست نیست. پدر عطار به شغل عطاری (دارو فروشی) مشغول بوده و "فریدالدین" هم پس از مرگ پدرش به همین شغل روی آورد.

عطار علاوه بر دارو فروشی به کار طبابت هم مشغول بود و خود در این مورد می گوید:

به داروخانه پانصد شخص بودند                        که در هر روز نبضم می‌نمودند

عطار

 طریقه‌ی ورود عطار به عرفان 

آنچه مسلم است عطار در اواسط عمر خود دچار تحولی روحی شد و به عرفان روی آورد. در مورد چگونگی این انقلاب روحی داستان‌هایی وجود دارد که درستی آن‌ها از نظر تاریخی معلوم نیست ولی معروف‌ترین آن‌ها این است که روزی عطار در دکان خود مشغول به معامله بود که درویشی به آنجا رسید و چند بار با گفتن جمله «چیزی برای خدا بدهید» از عطار کمک خواست، ولی او به درویش چیزی نداد .

درویش به او گفت: ای خواجه تو چگونه می خواهی از دنیا بروی؟

عطار گفت: همانگونه که تو از دنیا می روی.

درویش گفت: تو مانند من می توانی بمیری؟

عطار گفت: بله

درویش کاسه چوبی خود را زیر سر نهاد و با گفتن کلمه الله از دنیا رفت.

عطار چون این را دید شدیدا" منقلب گشت و از دکان خارج شد و راه زندگی خود را برای همیشه تغییر داد.

او بعد از مشاهده حال درویش دست از کسب و کار کشید و به خدمت عارف رکن الدین رفت که در آن زمان عارف معروفی بود و به دست او توبه کرد و به ریاضت و مجاهدت با نفس مشغول شد و چند سال در خدمت این عارف بود.

عطار سپس قسمتی از عمر خود را به رسم سالکان طریقت در سفر گذراند و از مکه تا ماورالنهر به مسافرت پرداخت و در این سفرها بسیاری از مشایخ و بزرگان زمان خود را زیارت کرد.

در مورد مرگ عطار نیز روایت‌های مختلفی وجود دارد و بعضی می‌گویند که او در حمله مغولان به شهر نیشابور به دست یک سرباز مغول کشته شد و زمان مرگ او احتمالاً بین سال‌های ۶۲۷ یا ۶۳۲ هجری قمری بوده است. آنچه که مسلم است در زمان حمله‌ی مغولان به ایران عرفا بر خلاف بسیاری از مردم که از شرایط موجود می‌گریختند گاهی یک تنه در مقابل مغولان می‌ایستادند و بر این اعتقاد بودند که ما از نعمت این خاک بهره‌مند شدیم در محنتش نیز ایستادگی خواهیم کرد. از این رو عطار نیزهمچون بسیاری از عرفا جان خود را اینگونه از دست داد.

گر بمیری در میان زندگی عطاروار           چون درآید مرگ عین زندگانی باشدت

"عطار نیشابوری" 

سیمرغ

 موقعیت جغرافیایی

آرامگاه عطار در جنوب شرقی نیشابور در فاصله ۶.۵ کیلومتری در مسیر جاده نیشابور به مشهد طرف شرق و نزدیک به آرامگاه کمال‌الملک قرار دارد. فاصله شهر تا خیام ۵ کیلومتر ( از فلکه خیام تا آرامگاه خیام ) و از خیام که به طرف غرب نیشابور حرکت می‌کنیم، به فاصله یک کیلومتر و نیم به مقبره کمال‌الملک و آرامگاه عطار که در یک محوطه است، می‌رسیم. بنابراین عطار به شهر نیشابور نزدیک‌تر است و چون باید از راه خیام به آن رسید، اندکی دورتر می‌شود. مکانی که روزگاری ارگ شهر بود و سنگی ستون وار سینه شاعر و عارف وارسته را که گنجینه محبت و رضاست می‌فشارد. این ستون سنگی که بالای سر شاعر نصب شده، قبلا در دیواری آجری قرار داشته که آن دیوار امروزه بر چیده شده است.

عطار

عطار چنانکه از نامش پیدا است، در نیشابور دکان عطاری داشت و در حمله مغول به نیشابور کشته شد. وی یکی از پرکارترین شاعران ایرانی به شمار می‌رود و بنا به نظر عارفان در زمینه عرفانی از مرتبه‌ای بالا برخوردار بوده‌است؛ چنانکه مولوی درباره او می‌فرماید:

هفت شهر عشق راعطار گشت                                   ماهنوز اندر خم یک کوچه‌ایم

آز آثار زبانزد عطار می‌توان «تذکرة الاولیا» و «منطق الطیر» را نام برد.

سیمرغ

 آرامگاه عطار ابتدا بنايی مختصر و محقر بود و در اواخر دوران تيموريان رو به ويرانی گذاشته بود تا اينكه امير علي‌شير نوايی وزير نيكوكار سلطان حسين بايقرا در سده نهم هجری عمارتی دلگشا بر آرامگاه عطار بنا كرد. در اواخر دوران محمدعلی شاه قاجار نيرالدوله والی خراسان كه عازم مشهد بود، دستور داد بقعه‌ای بر مزار عطار بنا كنند. ولی اين دستور به دليل نابسامانی اوضاع و بازگشت نيرالدوله به تهران ناتمام ماند و ظاهراً همان بنای قبلی بر آرامگاه عطار باقی ماند.

مقبره عطار

بنای کنونی آرامگاه دارای هشت ضلع و گنبدی کاشیکاری شده و چهار در ورودی است. در نمای بیرونی آن چهار غرفه کاشیکاری شده تعبیه شده است و در وسط بقعه، قبر عطار و یک ستون هشت ترکی به ارتفاع ۳ متر وجود دارد.

عطار

کمال عطار

کاشیکاری‌های گنبد عطار مزین به گل و بوته و نقوش هندسی و کتیبه کوفی و معلقی به رنگ‌های سبز، زرد، لاجوردی و سفيد می‌باشد. بر بدنه خارجی این بنا چهار ایوان ورودی ایجاد شده است.

سنگ مزار عطار از نوع افراشته سیاه رنگی است که روی آن اشعاری به خط ثلث نوشته شده است. رويه ديوارها در داخل گچ اندود و چند بيت شعر كه روی گچ نوشته شده زير گنبد را زينت داده‌اند.

مقبره عطار

عطار

بقعه آرامگاه عطار آجری و ساده و فرسوده بود تا اينكه در سال ۱۳۱۴ انجمن آثار ملی در روند بازسازی اقدام به کاشیکاری و مرمت تزئینات آرامگاه نمود و محوطه‌ای زیبا در کنار بقعه سازماندهی کرد تا این فضای سبز بتواند حال و هوایی در شان او و کمال‌المک نقاش مشهور ایرانی بیافریند. آرامگاه کمال‌المک که توسط استاد هوشنگ سیحون طراحی شده در فاصله کمی از این بنا در همین محوطه قراردارد. طراحی این بنا در هماهنگی با آرامگاه عطار نیشابوری نقش مهمی در تاکید بر ارزش‌های فرهنگ ایرانی در این مکان داشته است.

عطار

عطار

آرامگاه کمال الملک

محمد غفاری ملقب به کمال الملک در سال ۱۲۲۴ در یکی از خانواده های هنرمند و سرشناس در کاشان چشم به جهان گشود. او یکی از مشهورترین و پر نفوذترین شخصیت های تاریخ هنر معاصر ایران به شمار می آید.

محمد پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی، دل از دیار کند و به همراه برادر بزرگترش به تهران آمد و در دارالفنون در رشته نقاشی ادامه تحصیل داد .

آرامگاه کمال الملک

او از همان زمان ورودش به مدرسه، قصد داشت هنرش را سر زبان ها بیندازد و روزی قرعه فال به نام مدیر مدرسه افتاد. محمد، صورت مدیر را با قلم سیاه ساخت و آن وقت بود که همه حتی مدیر، او را ملقب به میرزا محمد کردند و همین تابلوی سه بعدی، توجه ناصر الدین شاه را به خود جلب کرد و بی درنگ دستور داد اتاقی از شمس العماره در اختیار او قرار دهند تا محمد بتواند با خیال راحت به ادامه هنرش مشعول شود. در مدت حضور وی در دربار، او ۱۷۰۰ تابلو کشید که معروف ترین آن ها، تالار آینه می باشد که به عنوان اولین تابلوی امضا شده توسط کمال الملک شناخته می شود.

تالار آیینه

در سال ۱۲۷۶ و پس از کشته شدن ناصر الدین شاه، کمال الملک برای مطالعه به اروپا رفت. او مدتی بیش از سه سال را در فلورانس، رم و پاریس سپری کرد و در موزه ها به رونگاری از آثار استادانی چون رامبراند و تیسین پرداخت و در پاریس با فانتن لاتور آشنا شد. سفر اروپا تأثیری مثبت در اسلوب کار و حتی طرز دید او گذاشت. کمال الملک در بازگشت به ایران، مدرسه صنایع مستظرفه را تاسیس نمود و مدیریت آن را برعهده گرفت.

او در سال ۱۳۰۷ به حسین آباد نیشابور رفت و دوازده سال آخر عمر خود را در این روستا در انزوا گذراند و در روز یکشنبه ۲۷ مرداد ماه ۱۳۱۹ هجری شمسی دار فانی را وداع گفت. آرامگاه کمال الملک در جوار آرامگاه عطار نیشابوری و در میان باغی در حومه شهر نیشابور قرار دارد و در سمت غرب آرامگاه خیام و به فاصله دو کیلومتری از آن واقع است. طراح این بنای یادبود هوشنگ سیحون می باشد.

آرامگاه کمال الملک

طراح این بنای یادبود هوشنگ سیحون می باشد.

بنای آرامگاه کمال‌الملک که در ضلع شمالی مقبره فریدالدین عطار نیشابوری قرار گرفته، دارای مساحت زیربنای ۲۸ متر مربع و شش ایوانچه مقعر است که داخل فرورفتگی ایوانچه ها، با کاشی معرق نفیس، به رنگ های لاجوردی و سفید، زینت یافته است. این بنا، تلفیقی است موزون از معماری سنتی و مدرن که به گونه ای نمادین، طاق تویزه و ایوان را در ذهن تداعی می نماید. مصالح به کار رفته در بنای آرامگاه، بتون، سنگ، کاشی و … می‌باشد.

آرامگاه کمال الملک

بنای آرامگاه کمال‌الملک در ضلع شمالی مقبره فریدالدین عطار نیشابوری قرار گرفته

تزیینات استفاده شده برای آرامگاه کمال الملک، کاشی معرق است که نقش های به کار رفته در آنها بسیار هنرمندانه، بر روی سطوح منحنی نما استفاده شده است و به سمت خط تقارن قوس‌ها، این نقوش کوچک و کوچکتر می‌شوند. به گفته طراح، کاشی معرق، معماری کاشان یعنی محل زادگاه کمال الملک را یادآور می شود. نمای بنا و تزیینات و همچنین رنگ کاشی‌‍‌ها، هماهنگی فراوانی با آرامگاه عطار، که در کنار آن است، داشته به گونه ای که شاید بازدیدکننده، در اولین نگاه، اینگونه برداشت می کند که این بناها بخشی از هم می باشند.

آرامگاه کمال الملک

کاشی معرق، معماری کاشان یعنی محل زادگاه کمال الملک را یادآور می شود

سنگ قبر کمال الملک همچون سایر سنگ‌ های مزاری که سیحون در آرامگاه ظهیرالدوله تهران طراحی کرده است، یکپارچه از سنگ گرانیت و با بافت خشن می باشد. این سنگ قبر به ابعاد ۴۶/۳ در یک متر نصب شده است. ارتفاع سنگ قبر، ۴۰ سانتی‌متر است که در قسمت بالای سنگ که مرتفع و زاویه دار تراشیده شده‌ است، نقش برجسته‌ای از کمال الملک توسط شاگرد ایشان مرحوم استاد ابوالحسن صدیقی سنگ‌ کاری گردیده‌ است. آرامگاه کمال‌الملک در سال ۱۳۸۲ توسط سازمان میراث فرهنگی با شماره ۸۷۴۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

منبع : بخش اطلاعات عمومی آکاایران
برچسب :